Czym jest szkło Murano? Znaczenie, pochodzenie i wartość

Czym jest szkło Murano?

Szkło Murano to szkło wykonywane ręcznie na Murano, niewielkiej grupie wysp na Lagunie Weneckiej, gdzie weneccy szklarze pracują od 1291 roku. Jest dmuchane i formowane przy piecu, sztuka po sztuce, technikami przekazywanymi na wyspie od ponad siedmiu stuleci. Nazwa oznacza miejsce i sposób pracy, a nie styl: przezroczysty kielich, przycisk do papieru millefiori i trzymetrowy żyrandol to szkło Murano, jeśli tam powstały.

Ten poradnik wyjaśnia, co znaczy samo słowo, z czego zrobione jest szkło, czym różni się od „szkła weneckiego” i dlaczego kosztuje tyle, ile kosztuje.

Co znaczy „Murano”?

Murano to przede wszystkim miejsce: siedem małych wysp połączonych mostami, około półtora kilometra na północ od Wenecji, z niespełna pięcioma tysiącami mieszkańców. Nazwa jest bardzo stara. Uważa się, że pochodzi od Amurianum, dzielnicy rzymskiego miasta Altino na stałym lądzie, którego mieszkańcy u schyłku starożytności schronili się na lagunie i zabrali nazwę ze sobą.

Ponieważ wyspa robi szkło od tak dawna, słowo zyskało drugie znaczenie. Kiedy ktoś mówi „koraliki Murano” albo „żyrandol Murano”, ma na myśli szkło z wyspy. „Murano” na etykiecie powinno więc znaczyć tylko jedno: że przedmiot wykonano na Murano. Jak wyjaśniamy niżej, nie zawsze tak jest.

Dlaczego szklarze są na Murano

W samej Wenecji szkło wytwarzano co najmniej od X wieku. W 1291 roku Republika nakazała przenieść piece na Murano. Zwykle podaje się jeden powód, ogień: Wenecja była zbudowana w dużej mierze z drewna, a piece płoną dniem i nocą. Skupienie rzemiosła na jednej wyspie ułatwiało też strzeżenie jego tajemnic.

Republika traktowała swoich szklarzy jak strategiczny zasób. Mistrzowie cieszyli się przywilejami, jakich nie miał prawie żaden rzemieślnik, a ich córki mogły wychodzić za mąż za członków rodów szlacheckich; w zamian nie wolno im było wywozić swojej wiedzy za granicę. Przez około trzysta lat Murano dostarczało dworom Europy najlepsze szkło i lustra, jakie można było kupić. Całą tę drogę opisuje nasza historia szkła Murano.

Z czego zrobione jest szkło Murano

Szkło Murano to szkło sodowo-wapniowe: piasek kwarcowy, soda obniżająca temperaturę topnienia i wapno, które nadaje szkłu trwałość. Nie zawiera ołowiu, nie jest więc „kryształem” we współczesnym, technicznym znaczeniu. Słynne weneckie cristallo, udoskonalone przez Angela Baroviera w połowie XV wieku, było szkłem sodowym oczyszczonym tak, by stało się przejrzyste jak kryształ górski.

Ta receptura ma znaczenie. Szkło sodowe pozostaje miękkie w szerokim zakresie temperatur, dzięki czemu szklarz ma czas, by przedmiot wyciągać, szczypać, skręcać i dodawać do niego elementy, zanim stwardnieje. To właśnie ten długi czas pracy umożliwia cienkie nóżki, nakładane kwiaty i delikatne nitki z Murano.

Kolor pochodzi od minerałów wtopionych w masę: kobalt daje błękit, mangan ametyst, miedź zieleń i akwamarynę, złoto rubinową czerwień. Kolor jest w szkle, a nie na nim. Nasz poradnik o kolorach szkła Murano i ich znaczeniu omawia je po kolei.

Jak powstaje szkło Murano

Surowce topią się przez noc w temperaturze około 1400 °C. Rano szklarz nabiera na koniec stalowej piszczeli porcję płynnego szkła i zaczyna ją obrabiać w około 1000 °C, wkładając ją z powrotem do pieca mniej więcej co minutę, żeby pozostała miękka.

Prawie niczego nie robi się w pojedynkę. Tradycyjnym zespołem, piazza, kieruje maestro; servente i serventino nabierają szkło, podają części i trzymają przedmiot, gdy mistrz nadaje mu kształt. Narzędzia od stuleci prawie się nie zmieniły: piszczel, przylepiak, sprężynowe szczypce, nożyce, drewniana łopatka i mokry drewniany klocek.

Gotowy przedmiot trafia do odprężarki, gdzie stygnie powoli, przez wiele godzin, aby nie pękł od naprężeń wewnętrznych. Większe prace, takie jak żyrandole, powstają z dziesiątek osobnych części i są składane na zimno. Nasz artykuł o technikach dmuchania szkła na Murano pokazuje ten proces krok po kroku.

Techniki, po których się je rozpoznaje

Wiele z tego, co ludzie mają przed oczami, myśląc o szkle Murano, to w rzeczywistości konkretna technika, wynaleziona lub udoskonalona na wyspie:

• Millefiori i murrine. Plasterki wzorzystych prętów szklanych stopione w mozaikę maleńkich kwiatów. Zobacz nasz poradnik o szkle millefiori.
• Sommerso. Warstwy różnych kolorów „zatopione” jedna w drugiej, w grubym, ciężkim szkle.
• Filigrana. Cienkie białe lub kolorowe nitki biegnące przez przezroczyste szkło: proste, skręcone albo skrzyżowane w siatkę.
• Avventurina. Szkło, które skrzy się drobnymi kryształkami miedzi jak złotym pyłem.
• Lattimo. Nieprzezroczyste białe szkło „mleczne”, wytwarzane początkowo na wzór porcelany.
• Złota i srebrna folia. Płatek metalu zamknięty między warstwami szkła, który podczas dmuchania rozrywa się na drobne płatki.

Szkło Murano a szkło weneckie: czy jest różnica?

W większości przypadków to jedno i to samo. „Szkło weneckie” to historyczna nazwa szkła Republiki Weneckiej, a od 1291 roku szkło to powstaje na Murano. Muzea i domy aukcyjne mówią raczej o szkle weneckim w odniesieniu do starszych przedmiotów, zwłaszcza renesansowych; sklepy i huty mówią dziś o szkle Murano.

Jest jednak jedna praktyczna różnica. „Weneckie” i „w stylu weneckim” bywa też używane swobodnie wobec szkła, które tylko tak wygląda, a powstało gdzie indziej. „Szkło Murano” jest związane z wyspą, a produkcję wyspy chroni znak Vetro Artistico® Murano, ustanowiony ustawą regionu Wenecja Euganejska w 1994 roku i przyznawany wyłącznie hutom pracującym na Murano. Jeśli pochodzenie ma dla ciebie znaczenie, szukaj słowa Murano i dowodu.

Dlaczego szkło Murano jest tak drogie?

Z powodu czasu, umiejętności i strat. Maestro uczy się znacznie ponad dziesięć lat, zanim poprowadzi zespół. Jeden kielich może zająć trzem osobom pół godziny lub dłużej; żyrandol wymaga kilku dni pracy przy piecu i kolejnych dni montażu. Piece palą gaz przez całą dobę. Kolory takie jak rubinowa czerwień wymagają złota. I nie każdy przedmiot dociera do końca: szkło, które pęknie w odprężarce, wraca do tygla.

Mimo to szkło Murano nie jest tylko dla kolekcjonerów. Para ręcznie robionych szklanych kolczyków kosztuje kilkadziesiąt euro, mały wazon lub rzeźba kilkaset, duży żyrandol kilka tysięcy. Nie istnieje tylko jedno: żyrandol „Murano” w cenie lampy z fabryki.

Czy szkło Murano jest wartościowe?

Może być, a zależy to od czterech rzeczy: kto je zrobił, kiedy, jak dobrze i w jakim jest stanie. Rzadkie przedmioty z połowy XX wieku z wielkich wytwórni, takich jak Venini, Barovier & Toso i Seguso, osiągały na aukcjach dziesiątki tysięcy euro i więcej. Dobrze wykonany współczesny przedmiot zachowuje wartość jako rzecz zrobiona ręcznie, o znanym pochodzeniu. Masowo produkowana pamiątka, prawdziwa czy nie, ma niewielką wartość przy odsprzedaży.

Nie radzilibyśmy kupować szkła jako inwestycji. Kup przedmiot dlatego, że chcesz z nim mieszkać, i zachowaj dokumenty. Jeśli ciekawi cię rynek, nasz artykuł o szkle Murano jako inwestycji pokazuje, za co płacą kolekcjonerzy i dlaczego.

Co dziś powstaje ze szkła Murano

Wyspa wciąż wytwarza prawie wszystko, z czego słynie:

• Żyrandole i oświetlenie, od klasycznych modeli Rezzonico z kwiatami i liśćmi po współczesne projekty.
• Wazony, misy i dekoracje stołu ze szkła dmuchanego.
• Rzeźby, formowane z litego szkła przy piecu.
• Biżuteria: koraliki robione pojedynczo nad płomieniem i nawlekane w naszyjniki, bransoletki i kolczyki.
• Kielichy i szklanki, najstarsza specjalność ze wszystkich.
• Lustra weneckie z ramami z grawerowanego i nakładanego szkła.

Jak sprawdzić, czy to naprawdę szkło Murano

Jako „Murano” sprzedaje się znacznie więcej szkła, niż wyspa mogłaby kiedykolwiek wytworzyć. Duża jego część powstaje maszynowo, daleko od Włoch. Prawdziwy przedmiot pokazuje rękę, która go zrobiła: ślad po przylepiaku pod spodem, kolor przechodzący przez szkło, drobne różnice między sztukami. I ma nazwę: hutę, znak, certyfikat, który da się sprawdzić.

Nasz poradnik jak rozpoznać autentyczne szkło Murano wymienia siedem znaków, które możesz sprawdzić samodzielnie, a poradnik o znakach, sygnaturach i etykietach wyjaśnia, co jest napisane, wygrawerowane lub naklejone na spodzie.

Najczęstsze pytania

Szkło Murano, z wyspy do twojego domu

Sprzedajemy szkło wykonane przez huty na Murano, a każdy przedmiot dociera z certyfikatem autentyczności wystawionym przez nas, który podaje hutę, technikę i numer referencyjny do sprawdzenia online. Zobacz nasze kolekcje szkła Murano.